جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
223
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
ديوارهاى حرم با كاشىهاى مرقع آراسته شده است و روى آنها را نيز با خط درشت نسخ نوشتهاند . زمزمهء صداها سراسر بنا را فرامىگيرد ، زيراكه خدام امام با صداى رسا تلاوت قرآن مىنمايند و سادات دعا مىخوانند و ملاهاى آزمند به تازهواردها خدمت خويش را عرضه مىدارند . در چنين وضع و حالى وجد و شادمانى زوار حد و حصرى ندارد ، زيراكه بعد از ماهها رنج و حرمان در محيط و سامانى كه پاك خشك و خالى بود اينك سنگهاى مرمر حرم و كاشىكارى عالى و نقره و طلا و جواهرات و هداياى گرانبهاى آستانه چشمانش را خيره مىسازد . وامبرى كه شخصا آنجا را ديده است مىنويسد : بارگاه امام ( ع ) كه از داخل و خارج طلاپوش است و بىچون و چرا غنىترين مزار در سراسر جهان اسلامى است هرچند كه از اوان ساختمان تاكنون چندين بار غارت شده است « 1 » گنبدها و برجها و قسمتهاى مزين داخلى هنوز گنجينه سرشارى دربر دارند . بر ديوارها جواهراتى ناياب نصب گرديده از يك طرف جقهء الماس و شمشير و سپرى جواهرنشان هست و همچنين دستبندهاى قيمتى قديمى و چهل چراغهاى بزرگ و گردنبندهاى بسيار ذىقيمت . زاير زاهد در حين ورود سر خضوع و طاعت تا زمين فرود مىآورد پيش از آنكه به ضريح دسترسى يابد . ضريح امام ( ع ) « 2 » - در دورههاى مختلف مقبرهء امام رضا ( ع ) ضريح طلا يا نقره و يا فلزى داشته است ضريح طلا مربوط به زمان شاه طهماسب بوده ، ولى نوادهء نادر شاه مقدارى از آن را به يغما برده ضريح فلزى را خود نادر شاه اهداء كرده
--> ( 1 ) - چند تن كه مىبايستى خود بيشتر از ديگران حافظ بارگاه امام باشند در ربودن قسمتى از اموال آستانه كوشيدهاند و بدترين ايشان فرزند شاهرخ نابينا نوادهء نادر شاه بود كه خود او در بزرگداشت و آراستن آن كوشش فراوان داشت و از تصاحب اشياء قيمتى دريغ ننمودند . نصر اللّه ميرزا به ضريح مطلا دستبرد زد و نادر ميرزا قبهء طلائى بزرگ را كه 420 پوند ( هر پوند مساوى 59 / 453 گرم است . م . ) وزن داشت از سر گنبد غارت كرد و هردو برادر بىپروا چراغها و فرشها و بسا چيزهاى ديگر را از درون حرم ربودند . ( 2 ) - نويسنده اشتباها پيغمبر « Prophet » نوشته است . م .